Coronavirus in Duitsland

23 oktober 2020
Wat doen de universiteiten en hogescholen?

Het coronavirus heeft dit jaar een grote invloed gehad op het openbare leven, niet alleen in Nederland, maar ook in Duitsland. Duitse Universitäten en Fachhochschulen hebben diverse maatregelen genomen om de verspreiding van het virus zo veel mogelijk in te perken. Na een periode van versoepeling in de zomer treft de tweede golf langzamerhand ook Duitsland: in dit artikel houden we je op de hoogte van de veranderingen bij Duitse universiteiten en hogescholen.

Digitaal zomersemester 

De eerste maatregel die in maart werd genomen was het uitstellen van de start van het zomersemester. Normaalgesproken begint het zomersemester van Duitse universiteiten en hogescholen begin april, maar nu zijn de meeste hogeronderwijsinstellingen rond 20 april (digitaal) begonnen.

Vanwege de contactbeperkende maatregelen kon er geen fysiek onderwijs worden aangeboden. Op 6 mei heeft de Duitse regering samen met de deelstaten besloten (pdf) dat de deelstaten zelf de verantwoording nemen in het versoepelen van de maatregelen, onder andere op het gebied van hoger onderwijs. Alle versoepelingen waren alleen mogelijk onder de voorwaarde dat de hygiëne- en afstandsmaatregelen van het Robert Koch Instituut (het Duitse RIVM) in acht worden genomen. Universiteiten en hogescholen communiceren zelf hoe ze deze maatregelen precies zullen invullen. 

DIA-Stipendiaat Waldo studeerde in het zomersemester 2020 in Berlijn. Lees hier over zijn ervaringen.

Wintersemester 2020/2021

Inmiddels zouden, normaal gesproken, de wintersemesters bij de meeste  Fachhochschulen en Universitäten al begonnen zijn. Bij veel hogeronderwijsinstellingen is echter, op advies van de nationale overheid, besloten de start van het semester te verschuiven van begin oktober naar begin november, waaronder de Universität WürzburgLudwig Maximilians Universität München en Universität Marburg

Net als in Nederland moet er aankomend semester rekening worden gehouden met veel digitaal onderwijs. De precieze richtlijnen worden per deelstaat bepaald. Hieronder staat voor elke Duitse deelstaat wat de regels omtrent het hoger onderwijs zijn in het wintersemester 2020/2021, klik op de links hieronder voor meer informatie. Daarnaast adviseren we je te kijken naar de informatie die jouw hogeschool of universiteit zelf bekend maakt, aangezien dit soms afwijkt van het algemene beleid van de deelstaat. De website My German University heeft een handige lijst waarin voor alle hogeronderwijsinstellingen naar de juiste pagina met informatie rondom het coronavirus wordt verwezen.

  • Baden-Württemberg: Het wintersemester 2020/2021 blijft digitaal met alleen indien nodig fysieke aanwezigheid op locatie, zoals in laboratoria indien er de beperkende maatregelen worden  in acht genomen. De start van de colleges voor het wintersemester is in principe nu gepland op 2 november 2020, hoewel sommige universiteiten wellicht iets eerder zullen beginnen.
  • Berlijn: Berlijnse hogescholen en universiteiten gaan beperkt open in het wintersemester 2020/2021. Het onderwijs zal digitaal doorgaan, maar werken op de campus is weer mogelijk onder bepaalde voorwaarden. Dit geldt met name voor onderzoek en administratieve werkzaamheden. Elke hogeschool/universiteit beslist en informeert individueel over de specifieke inhoud en timing van de implementatie. Vanuit de overheid wordt een hybridesemester met een mix van fysiek onderwijs en digitaal onderwijs aanbevolen voor het wintersemester 2020/2021.
  • Brandenburg: De hogeronderwijsinstellingen willen een hybride semester creëren, dat wil zeggen een combinatie van digitale en analoge formaten, afhankelijk van het evenementformaat en de risicosituatie. Vanuit de overheid zijn alleen noodzakelijke fysieke bijeenkomsten toegestaan. 
  • Bremen: Het wintersemester 2020/2021 wordt een hybride semester aan de universiteiten en hogescholen in Bremen. In laboratoria mag worden gewerkt met inachtneming van zeer strenge hygiënevoorschriften. De start van het semester verschilt per universiteit. 
     
  • Hamburg: De meeste studies beginnen in de eerste week van november, sommige anderen beginnen al medio oktober. De hogescholen en universiteiten blijven gesloten voor persoonlijk onderwijs en openbaar gebruik, met uitzondering van schriftelijke examens onder toezicht, mondelinge en praktische examens en praktische evenementen waarvoor speciale laboratorium- of werkkamers vereist zijn. De fysiek aanwezige mensen moeten in publieke afgesloten ruimten een mondmasker dragen. Daarnaast wordt gewerkt aan een werkbare vorm van hybride onderwijs voor het wintersemester 2020/2021.
     
  • Hessen: De hogeronderwijsinstellingen beslissen zelf over hun opening in het wintersemester 2020/2021. Veel cursussen zullen digitaal moeten worden aangeboden. Hierdoor zal het wintersemester 2020/2021 plaatsvinden in de vorm van hybride onderwijs. De activiteiten waarvoor de aanwezigheid absoluut noodzakelijk is, zullen wel fysiek plaatsvinden met behoud van de algemene voorzorgsmaatregelen.
  • Mecklenburg-Voor-Pommeren: De hogescholen en universiteiten blijven grotendeels gesloten maar er wordt een uitzondering gemaakt voor onderwijs waar speciale werkruimtes zoals laboratoria voor nodig is. De rest van het onderwijs wordt digitaal aangeboden. De concrete startdatum wordt individueel door de universiteiten bepaald. Ze mogen in ieder geval starten vanaf 14 september 2020.
     
  • Nedersaksen: Het wintersemester vindt hybride maar met zo min mogelijk aanwezigheid plaats. In het geval dat fysieke aanwezigheid nodig is, wordt dat gefaciliteerd binnen de geldende maatregelen. De start van het semester beslissen de hogeronderwijsinstellingen zelf.
  • Noordrijn-Westfalen: De colleges aan de universiteiten beginnen over het algemeen op 26 oktober 2020. Uitzondering: alle eerstejaars van bacheloropleidingen beginnen pas op 2 november 2020. De colleges aan de hogescholen beginnen over het algemeen op 28 september 2020, met uitzondering van eerstejaars van bacheloropleidingen die op 2 november 2020 beginnen en eerstejaars van masteropleidingen die op 12 oktober beginnen. Het onderwijs zal, waar mogelijk, fysiek plaatsvinden. Mocht dit niet mogelijk zijn binnen de geldende maatregelen, wordt het onderwijs, zo veel mogelijk, digitaal aangeboden.Al het fysieke onderwijs zal plaatsvinden met maximaal 50 mensen in één ruimte.
     
  • Rijnland-Palts: De colleges voor eerstejaarsstudenten van een beperkt aantal bacheloropleidingen (met NC) beginnen op 2 november. Lezingen en seminars vinden zowel met fysieke aanwezigheid als digitaal plaats.
  • Saarland: De hogeronderwijsinstellingen hebben toestemming om, met naleving van de hygiënemaatregelen, bepaalde seminars als laboratoriumoefeningen met fysieke aanwezigheid van studenten aan te bieden. De colleges en lessen, die niet fysiek door kunnen gaan, worden online aangeboden.
  • Saksen: De colleges voor eerstejaarsstudenten van bacheloropleidingen staan gepland om te starten op 2 november 2020. Het onderwijs zal in deze deelstaat ook hybride worden aangeboden.
  • Saksen-Anhalt: De start van de colleges van het wintersemester is gepland voor 1 oktober aan zowel de universiteiten als hogescholen in Saksen-Anhalt. De onderwijsvorm verschilt per onderwijsinstelling in deze deelstaat. Over het algemeen wordt gekozen voor een hybride onderwijsvorm.
     
  • Sleeswijk-Holstein: Er zal een digitaal aanbod zijn, evenals fysieke bijeenkomsten. Eerstejaarsstudenten hebben voorrang als het gaat om praktische evenementen.De  universiteiten in deze regio beginnen op 2 november 2020. De startdata van de ‘Fachhochschulen’ verschillen per instelling.
  • Thüringen: De start van het semester beslissen de hogeronderwijsinstellingen zelf. Het wintersemester zal deels digitaal en deels met fysieke aanwezigheid zijn.

De hogeronderwijsinstellingen communiceren vaak direct met hun studenten en medewerkers over de precieze maatregelen. Bekijk hieronder bijvoorbeeld hoe de rector van de Universität Bremen vertelt over het aankomende wintersemester:

Reisadvies en mondkapjes

Het Robert-Koch-Institut, vergelijkbaar met het Nederlandse RIVM, heeft alle Nederlandse provincies toegevoegd aan de lijst met corona-risicogebieden. Het Duitse reisadvies voor heel Nederland is daarop aangepast en "niet-noodzakelijke reizen" worden afgeraden voor Duitsers vanaf zaterdag 17 oktober 2020.

Reizigers uit Nederland moeten zich bij aankomst in Duitsland melden bij het Gesundheitsamt, de Duitse GGD, en twee weken in quarantaine, of totdat ze een recente negatieve coronatest kunnen overleggen. De quarantainemaatregel geldt niet voor mensen die alleen op doorreis door Nederland zijn gekomen en daar niet hebben verbleven. De deelstaten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de quarantainemaatregel en die kan dus per deelstaat verschillen. Lees meer over de corona- en reisregels van de deelstaten. Bij specifieke vragen over een verblijf in Duitsland kun je het beste contact opnemen met het verantwoordelijke Gesundheitsamt.

Sinds 15 juni geeft de Nederlandse overheid een geel reisadvies voor reizen naar Duitsland. Dit houdt in dat er veiligheidsrisico's zijn waar op gelet moet worden. Het is minder streng dat het oranje reisadvies wat daarvoor gold, waarbij alleen noodzakelijke reizen waren toegestaan. Houdt er wel rekening mee dat heel Nederland door de Duitse overheid is aangemerkt als risicogebied en dat je daardoor in quarantaine zult moeten of een negatieve coronatest moet kunnen laten zien (zie hierboven).

Sinds maandag 27 april is het in elke Duitse deelstaat verplicht om in sommige openbare ruimtes mond- en neusbedekking te dragen. Het verschilt wel per deelstaat hoe ze deze maatregel precies uitvoeren, maar het geldt in ieder geval in heel Duitsland voor het openbaar vervoer en in winkels. 

Kijk voor meer informatie op de website van het Duitsland Instituut bij de veelgestelde vragen over het coronavirus in Duitsland.

Gevolgen voor Erasmus+

Het programma Erasmus+ heeft bekend gemaakt zo flexibel mogelijk om te gaan met mogelijk uitstel van buitenlandverblijven. Alle maatregelen rondom het coronavirus, zoals een negatief reisadvies en het sluiten van universiteiten, vallen onder "force majeure" volgens de regels van het Erasmus+ programma. Dat betekent concreet dat het gaat om overmacht: het verblijf kan niet zoals gepland plaatsvinden buiten de schuld van de individuele student en onderwijsinstelling om. In het geval van een "force majeure"-situatie mogen onderwijsinstellingen vaak alsnog (een deel van) de toegezegde studiebeurs uitkeren ook als er niet volledig aan de voorwaarden is voldaan door de student. Je kunt meer lezen over "force majeure" in de corona FAQ van Erasmus+. Neem voor informatie over jouw situatie altijd contact op met jouw Nederlandse onderwijsinstelling.

Een aantal Nederlandse hogeronderwijsinstellingen zoals de Universiteit van Amsterdam, de TU Delft en De Haagse Hogeschool hebben besloten alle uitwisselingen voor het eerste semester van 2020/2021 te annuleren in verband met de onzekerheid rondom het coronavirus. Meerdere Nederlandse universiteiten hebben besloten alle uitwisselingen voor 2020/2021 te annuleren, waaronder de universiteit van Utrecht en die van Amsterdam. Voor studenten die een uitwisseling gepland hadden, wordt individueel naar een oplossing gezocht. 

Financiële hulp voor noodlijdende studenten

Studenten in Duitsland konden vanaf 16 juni bij de overheid aankloppen voor corona-noodhulp van maximaal 500 euro per maand. De maatregel was bedoeld voor studenten die tijdens de coronacrisis hun bijbaan hebben verloren en in financiële nood zijn geraakt. De hulp geldt voor studenten uit binnen- en buitenland, onafhankelijk van leeftijd en studiejaar. Oorspronkelijk gold de regeling voor de maanden juni, juli en augustus en is toen nog met één maand verlengd tot en met september. De corona-noodhulp werd aan het eind van de maand september opgeschort. De Duitse regering neemt dit besluit omdat de financiële situatie van de studenten weer verbeterd zou zijn en de behoefte aan de noodhulp hierdoor sterk is gedaald: in juni en juli werden respectievelijk 44.000 en 45.000 aanvragen goedgekeurd, maar in augustus waren dit er nog maar 37.000 en in september tot nu toe 9.000 (met 14.000 aanvragen nog in behandeling). 

Andere bekende studiefinancieringen in Duitsland, die financiële steun verlenen aan studenten die aan een Duitse universiteit zijn ingeschreven, zijn de KfW-Studienkredit en BAföG. Alternatief kunnen Nederlandse studenten ondersteuning ontvangen van de Nederlandse overheid via DUO. Lees hier meer.

Open dagen en inschrijven

Alle grootschalige open dagen van Duitse hogescholen en universiteiten zijn geannuleerd. Wil jij je toch goed oriënteren op verschillende studies? Neem dan een kijkje bij dit overzicht van digitale voorlichtingsevenementen. Veel hogeronderwijsinstellingen proberen op een creatieve manier hun studieaanbod onder de aandacht te brengen, bijvoorbeeld met virtuele rondleidingen, digitaal proefstuderen of webinars. Daarnaast kun je bij veel universiteiten en hogescholen persoonlijk digitaal advies krijgen, bijvoorbeeld via chatsessies, videobellen of Whatsapp. Zo hoef je niet naar Duitsland af te reizen om meer te weten te komen over de opleidingen waar jij interesse in hebt. 

Introductieactiviteiten

Er is helaas geen mogelijkheid voor de normale introductieweken voor nieuwe studenten, maar er wordt wel rekening gehouden met de eerstejaarsstudenten. Bij veel instellingen hebben de vakken voor eerstejaarsstudenten voorrang om fysiek gegeven te worden. Daarnaast proberen Duitse hogeronderwijsinstellingen op een digitale manier de eerstejaarsstudenten kennis te laten maken met de instelling. Een voorbeeld hiervan is de online ‘Info-tage’  van de Hochschule Mittweida. Op deze manier kun je er wel achter komen wat er allemaal te doen is bij jouw Fachhochschule of Universität. Houd de communicatie op de website en social-media kanalen in de gaten voor wat jouw onderwijsinstelling doet voor eerstejaarsstudenten

Vragen en antwoorden

Op deze pagina van de Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD) kun je zowel Engels- als Duitstalige informatie vinden over de maatregelen rondom het coronavirus voor internationale studenten, inclusief een lijst met handige links naar informatie die door de overheid wordt verstrekt. In dit persbericht vind je meer informatie over hoe de DAAD omgaat met de situatie, bijvoorbeeld wat betreft hun studiebeurzen. 

DAAD Brussel heeft een pagina waar wordt uitgelegd wat de effecten zijn van het virus op onderwijs en onderzoek in de Europese Unie. Hier wordt onder andere ingegaan op het Erasmus+ programma.

Voor Nederlandstalige updates over de situatie in Duitsland kun je de website van het Duitsland Instituut raadplegen, waaronder de pagina met veelgestelde vragen over het coronavirus in Duitsland.

Houd voor de meest recente updates van jouw universiteit of hogeschool de desbetreffende website en sociale media-kanalen goed in de gaten. Vooral op Instagram en Twitter worden regelmatig updates geplaatst.

Heb je specifieke vragen over de praktische gevolgen van het coronavirus voor jouw verblijf in Duitsland? Je kunt het beste de universiteit of Fachhochschule benaderen waar je gaat studeren. Het juiste aanspreekpunt daarvoor is het  ‘international office’. In deze database van de DAAD vind je de juiste contactgegevens (zoek de betreffende studie en kijk onder het kopje “Kontakt”). Indien je met reisrestricties te maken krijgt als je terug naar Nederland wilt, kun je het beste contact opnemen met het 'international office' van jouw Nederlandse instelling voor advies. Hier kun je ook terecht voor vragen over de noodzaak tot uit- of afstel van een buitenlandverblijf.

Daarnaast kun je natuurlijk contact opnemen met ons, de Duitslanddesk, via duitslanddesk-dia@uva.nl en wij zullen proberen je zo goed mogelijk te helpen.


top