Diplomamobiliteit tussen Nederland en Duitsland

Hier vind je alle informatie over Nederlandse studenten in Duitsland en Duitse studenten in Nederland, die een hele studie volg(d)en.

We spreken van diplomamobiliteit wanneer studenten hun hele studie in het buitenland volgen. In andere gevallen, bij een tijdelijke verblijf, gaat het om studiepuntenmobiliteit. Lees hier alles over de studiepuntenmobiliteit tussen Nederland en Duitsland. De statistieken hieronder gaan over verschillende studiejaren en verschillende groepen (per onderdeel vermeld).

Als bron zijn diverse rapporten gebruikt:

Daarnaast zijn extra gegevens opgevraagd bij het Statistische Bundesamt over de verdeling van Nederlandse studenten over de verschillende Duitse deelstaten en bij Nuffic over de bestemmingen van Nederlandse studenten in het buitenland.

Ter verdere illustratie van onderstaande cijfers kunnen wij aanraden ook te kijken naar het document 'Kommentierte Grafiken zum deutschen Hochschul- und Forschungssystem' (pdf).


Nederlandse studenten in Duitsland

Voor Nederlandse studenten die hun hele bachelor- of masterstudie in het buitenland volgen, is Duitsland het op drie na populairste land.

Zoals in onderstaande grafiek te zien is, steken België en het Verenigd Koninkrijk er al jaren met kop en schouders bovenuit. In 2015 koos 24 procent van de studenten die hun hele bachelor- of masterstudie in het buitenland volgen voor België en 22 procent voor het Verenigd Koninkrijk. Duitsland trekt veel minder Nederlandse studenten: met 1.184 studenten was dat slechts 8 procent van het totaal aantal Nederlandse studenten dat een hele studie in het buitenland volgt. Duitsland staat hiermee op de vierde plaats, als eerste niet Nederlands- of Engelstalig land. Het is opvallend dat het aantal studenten dat voor Duitsland kiest wel sterk is gestegen in 2014 en 2015. Terwijl dit aantal van 2010 tot 2013 vrijwel gelijk bleef (met verschillen van gemiddeld 1 procent) steeg het daarna sterk: in 2014 met 15 procent en in 2015 zelfs met 30 procent.

Bij onderstaande grafiek is het belangrijk te vermelden dat de cijfers waarschijnlijk  in werkelijkheid hoger zijn. De Nederlandse overheidsinstantie die zich bezig houdt met internationalisering, Nuffic, heeft slechts beperkt zicht op het aantal Nederlandse studenten dat naar het buitenland gaat voor hun studie. Zij baseren zich deels op data van de OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development).

De onderstaande grafiek laat het aantal internationale studenten zien in Duitsland opgedeeld naar herkomstland (hierbij gaat het niet alleen om gehele studies, maar het totaal aantal internationale studenten op dat moment). Veruit de meeste internationale studenten zijn van Turkse en Chinese afkomst. In 2016 had Duitsland een totaal aantal internationale studenten van 358.895. Daarvan was 10,7 procent afkomstig uit Turkije en 10,5 procent uit China. Verder laat de grafiek zien dat het aantal internationale studenten in Duitsland elke periode gestegen is. Hierbij is de zeer sterke stijging van de Indiase studenten, groen gemarkeerd, opvallend. Tussen 2004 en 2016 steeg het aantal studenten uit India met 265 procent. Het aantal Nederlandse studenten in Duitsland steeg in diezelfde periode met 80 procent, maar toch is slechts 0,8 procent van het totale aantal internationale studenten in Duitsland Nederlander. 


Hoewel Nederlanders dus maar een klein percentage uitmaken van het totaal aantal internationale studenten in Duitsland, was het absolute aantal Nederlanders dat in Duitsland studeert met 2.840 hoger dan ooit. Wederom gaat het hierbij niet alleen om gehele studies, maar om het totaal aantal Nederlandse studenten dat op dat moment in Duitsland was ingeschreven. Het aantal studenten in 2016/2017 laat een stijging van 6 procent zien ten opzichte van het jaar daarvoor (ook al een recordaantal) en bijna een verdubbeling (een stijging van 96 procent) vergeleken met 10 jaar geleden.

De onderstaande grafiek laat het totaal aantal studenten met de Nederlandse nationaliteit zien die ingeschreven stonden aan een Duitse hogeronderwijsinstelling in de afgelopen 20 jaar.

In de onderstaande grafiek vind je details over de Nederlandse studenten in het studiejaar 2016/2017: de man/vrouw-verhouding, de studierichting en het soort opleiding dat deze studenten volgden. Het grootste deel was mannelijk, volgde een studie op het gebied van sociale wetenschappen, economie of rechten en studeerde aan een universiteit. Uit data van Nuffic blijkt verder dat de RWTH Aachen (vlak over de grens bij Maastricht) de meeste Nederlandse studenten trok en dat vooral Duitse masterstudies populair zijn bij Nederlandse studenten.

Als we kijken naar deze details over Nederlandse studenten in Duitsland gedurende de afgelopen jaren (zie onderstaande grafiek) valt op dat de hierboven aangesproken stijging van het totaal aantal Nederlandse studenten in Duitsland vanaf 2010 wordt vooral veroorzaakt door een stijging bij studies in de categorie "Sociale wetenschappen, economie en rechten" en "Ingenieurswetenschappen". Daarnaast zien we een kleine afname in "Taal- en cultuurwetenschappen" en "Wiskunde en natuurwetenschappen" vanaf 2014. Opvallend, omdat het  totaal aantal Nederlandse studenten in Duitsland in die periode juist verder steeg. 

Daarnaast kunnen we vaststellen dat er al sinds 2004 elk jaar duidelijk meer Nederlandse studenten aan Duitse universiteiten studeren dan aan Fachhochschulen. Het percentage universitaire studenten is tussen 2004 en 2016 consequent ca. 72 procent van het totaal aantal Nederlandse studenten in Duitsland. De stijging van het aantal Nederlandse studenten in Duitsland die in 2010 inzette is ook hier goed te zien. Hierbij steeg het aantal studenten aan Fachhochschulen iets meer dan aan universiteiten: 96 tegenover 80 procent. 

In alle 16 deelstaten is het aantal Nederlandse studenten tussen 2005 en 2015 gestegen. Noordrijn-Westfalen is met grote afstand de populairste deelstaat voor Nederlandse studenten. Dit heeft waarschijnlijk te maken met het groot aantal hogeronderwijsinstellingen dat in deze deelstaat gevestigd is en het feit dat deze deelstaat dicht bij Nederland ligt. De verdeling van de Nederlandse studenten in Duitsland over de Duitse deelstaten is in onderstaande grafiek te zien voor de studiejaren die startten in 2005, 2010 en 2015.

Ook het totale aantal internationale studenten in Duitsland was nog nooit zo hoog, in 2016 waren het er 358.895. Dat was 13 procent van het totaal aantal studenten in Duitsland dat jaar. Het aantal internationale studenten in Duitsland stijgt al jaren. In 2016 ging het om een stijging van 5,5 procent ten opzichte van het jaar daarvoor en een stijging van maar liefst 136 procent ten opzichte van 20 jaar eerder. Het totaal aantal studenten in Duitsland steeg ook in die periode, maar in veel mindere mate met slechts 53 procent. Hieronder een overzicht van dit aantal in de afgelopen 20 jaar.

Het grootste deel van de internationale studenten studeerde aan een Duitse universiteit of hogeschool in de deelstaten Noordrijn-Westfalen, Baden-Württemberg en Beieren. Dat zijn ook populaire deelstaten voor Nederlandse studenten (zie hierboven). In alle Duitse deelstaten steeg het aantal internationale studenten. Hieronder een grafisch overzicht van de verdeling in de periode 2000 tot 2016. 

We zien een opvallend verschil wat betreft de stijging van het aantal internationale studenten per deelstaat tussen de vijf "Neue Bundesländer" (voormalige DDR, Berlijn niet meegerekend) en de overige deelstaten in deze periode. Verhoudingsgewijs is de stijging in deze oostelijke deelstaten veel groter met gemiddeld maar liefst 215 procent. Al deze vijf deelstaten laten een stijging van meer dan 100 procent zien terwijl dit slechts bij één van de overige elf deelstaten het geval is (Beieren). De grootste stijging is in Saksen: 305 procent. Bekende studentensteden in Saksen die wellicht zorgen voor deze grote stijging zijn Leipzig, Dresden en Chemnitz. Hier moet wel bij vermeld worden dat deze deelstaten nog steeds veel minder internationale studenten trekken dan de deelstaten in voormalig West-Duitsland.


Duitse studenten in Nederland

Voor Duitse studenten is Nederland al jaren een zeer populaire bestemming. Van de Duitse studenten die in 2015 naar het buitenland gingen, koos 16 procent voor Nederland. Dat komt neer op 21.563 studenten. Alleen Oostenrijk was populairder.

Het aantal Duitse studenten in Nederland neemt wel af, nu voor het derde jaar op rij. Hieronder een overzicht van de bestemmingen van Duitse studenten van 2010 tot 2015 (deze cijfers gaan niet alleen over diplomamobiliteit, maar over het totaal aantal studenten). 

Het is geen verrassing dat Duitse studenten het grootste deel uitmaken van het totaal aantal internationale studenten die voor een gehele studie in Nederland verbleven. Maar liefst 25 procent van de internationale studenten die een gehele studie aan een Nederlandse hogeschool of universiteit volgden in 2017 was Duits. Zij worden pas op grote afstand gevolgd door Chinese, Italiaanse, Belgische en Britse studenten. Het aantal studenten is de afgelopen 4 jaar wel afgenomen, sinds het hoogtepunt in 2011 (24.806 studenten) tot 2017 (22.125 studenten): een daling van 6 procent. In deze periode steeg het totale aantal internationale studenten wel, een ontwikkeling die de internationale studentenpopulatie diverser maakt. In onderstaande grafiek vind je de ontwikkeling van het aantal internationale studenten in Nederland, verdeeld over de meest voorkomende herkomstlanden.

Opvallend is dat de hierboven genoemde daling van Duitse studenten in Nederland alleen te zien is in het HBO en niet in het WO. Op het HBO daalde het aantal Duitse bachelorstudenten met maar liefst 34 procent in 6 jaar. Het aantal Duitse studenten in het WO stijgt sinds 2011 juist behoorlijk. Bij universitaire bachelorstudies was dit 11 procent, bij masters zelfs 41 procent. Deze ontwikkeling is in onderstaande grafiek te zien. Waarschijnlijk heeft dit te maken met het feit dat Nederlandse hogescholen in het grensgebied sinds 2011 minder Duitstalige studies aanbieden en dat veel Nederlandse universiteiten juist meer studies in het Engels zijn gaan aanbieden.

Als we gedetailleerder kijken naar waar Duitse studenten in Nederland hun hele studie doen, zien we een duidelijke voorkeur voor onderwijsinstellingen in het grensgebied. Ook hier is in het HBO sprake van een daling en in het WO van een stijging. Uitzonderingen zijn de Universiteit Twente en Maastricht University. De universiteit in Maastricht is desalniettemin nog steeds met afstand de populairste Nederlandse universiteit voor Duitse studenten. Deze universiteit heeft ook het grootste aandeel internationale studenten van Nederland (53 procent van haar studenten komen uit het buitenland). Verder blijkt dat onderwijsinstellingen in de Randstad (Amsterdam en Rotterdam) steeds populairder worden bij Duitse studenten. Waarschijnlijk is ook deze ontwikkeling te verklaren door het groter aantal Engelstalige studies dat wordt aangeboden aan deze universiteiten.

Bij de Duitse studenten die in Nederland hun hele studie volgen, zijn twee vakgebieden met grote afstand het populairst: economie en bedrijfskunde, voornamelijk bij HBO-studenten, en sociale wetenschappen, voornamelijk bij universitaire bachelorstudenten. Dit grote aandeel is waarschijnlijk te verklaren door Duitsers die in Nederland de populaire studie Psychologie volgen. 

Ten slotte blijkt dat de daling van het aantal Duitse studenten in Nederland de afgelopen jaren gelijk loopt met de ontwikkeling van het totaal aantal Duitse studenten dat voor een studie in het buitenland koos: dat is tussen 2012 en 2014 ook gedaald. Deze daling lijkt ondertussen gestabiliseerd.


top